Halifeler ve İslam Devletleri
632 yılından Osmanlı hilafetinin kaldırılmasına kadar farklı dönemlerin siyasî gelişmelerini, yöneticilerini, şehirlerini ve kültür hayatını tarihleriyle inceleyin.
İslam tarihinin büyük dönüşümleri
İlk halifeler döneminden başlayarak farklı hanedanlar, bağımsız devletler ve bölgesel güçler oluşmuştur. Bu devletlerin hepsi aynı tarihlerde yaşamamış ve hepsi tek bir halifeliğe bağlı olmamıştır. Örneğin Endülüs Emevîleri, Fâtımîler ve Abbâsîler bazı dönemlerde birbirine rakip siyasî ve dinî otoritelerdi. Bu nedenle aşağıdaki rehber yalnızca ardışık bir devlet listesi değil, kimi zaman eşzamanlı gelişen bir tarih haritasıdır.
632–661
Dört Halife Dönemi
632 yılında Hz. Muhammed’in vefatı üzerine Müslüman toplum, dinî önderlikten farklı olarak siyasî idarenin nasıl sürdürüleceği sorunuyla karşılaştı. Sakīfe toplantısının ardından Ebû Bekir halife seçildi. Bu seçim etrafındaki tarihî değerlendirmeler İslam mezheplerinde aynı değildir; Sünnî ve…
Merkez: Medine; son dönemde KûfeAyrıntılı tarihi incele →661–750
Emevîler
Emevîler, Muâviye b. Ebû Süfyân’ın 661 yılında halifelik otoritesini sağlamlaştırmasıyla başlayan ve 750 yılında Abbâsî Devrimi’yle sona eren hanedandır. Başkent Şam oldu. Önceki dönemdeki seçilme ve istişare usullerinden hanedan içi verasetin belirginleşmesine geçiş, Emevîleri tarih yazımında…
Merkez: ŞamAyrıntılı tarihi incele →750–1258 (Bağdat); 1261–1517 (Kahire’de sembolik devam)
Abbâsîler
Abbâsîler 750 yılında Emevî iktidarına son vererek halifeliği devraldı. Hanedan, Hz. Peygamber’in amcası Abbas’ın soyundan geldiği iddiasıyla siyasî meşruiyet kurdu. İlk halifeler Ebü’l-Abbas es-Seffâh ve Ebû Ca‘fer el-Mansûr, yeni düzenin inşasında öne çıktı. Mansûr’un 762 yılında…
Merkez: Bağdat; önce Kûfe ve HâşimiyyeAyrıntılı tarihi incele →756–1031
Endülüs Emevî Devleti
Şam merkezli Emevî iktidarının yıkılmasının ardından hanedandan I. Abdurrahman, 756 yılında İber Yarımadası’nda Kurtuba merkezli bağımsız bir emirlik kurdu. Endülüs’te Müslüman varlığı 711’deki askerî fetihlerle başlamıştı; bu nedenle devletin kuruluş tarihi ile Müslümanların yarımadaya gelişi aynı…
Merkez: Kurtuba (Córdoba)Ayrıntılı tarihi incele →909–1171
Fâtımîler
Fâtımîler, 909 yılında Kuzey Afrika’da ortaya çıkan ve İsmâilî Şiîliği temel alan bir halifelik hanedanıdır. Kurucu Ubeydullah el-Mehdî’nin soy ve meşruiyet iddiası, Abbâsî yönetimiyle farklı dinî-siyasî anlayışların rekabeti içinde şekillendi. Hanedan başlangıçta günümüz Tunus çevresinde etkili…
Merkez: Mehdiye; 969 sonrası KahireAyrıntılı tarihi incele →1037/1040–1157
Büyük Selçuklu İmparatorluğu
Oğuzların Kınık boyuyla ilişkilendirilen Selçuklu ailesinin yükselişi, on birinci yüzyılın ilk yarısında Horasan bölgesinde hızlandı. Tuğrul ve Çağrı beylerin Gaznelilere karşı mücadelesi 1040 Dandanakan Savaşı’nda önemli bir dönüm noktasına ulaştı. Devletin başlangıç tarihi olarak 1037 ve…
Merkez: Nişabur, Rey, İsfahan ve diğer merkezlerAyrıntılı tarihi incele →1075/1077–1308 (tarihleme değişebilir)
Anadolu Selçuklu Devleti
Anadolu Selçuklu Devleti, Malazgirt sonrasındaki siyasî ortamda Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın Anadolu’daki hâkimiyetiyle ortaya çıktı. Kuruluş tarihi kaynaklarda 1075 ve 1077 olarak farklı biçimlerde gösterilir. İlk önemli merkez İznik’ti. 1096’dan itibaren Haçlı Seferleri’nin başlaması ve Bizans’la ilişkiler,…
Merkez: İznik; sonra KonyaAyrıntılı tarihi incele →1171/1174–1250 (Mısır ana kolu)
Eyyûbîler
Eyyûbî hanedanı, Selâhaddin Eyyûbî’nin Mısır’da Fâtımî yönetimine son verdiği 1171 yılı ve müstakil güç olarak ortaya çıktığı 1174 çevresindeki gelişmelerle ilişkilendirilir. Bu nedenle kuruluş tarihi tek biçimde verilmez. Selâhaddin, Mısır ile Suriye arasında siyasî birliği güçlendirmeye…
Merkez: Kahire, Şam ve bölgesel merkezlerAyrıntılı tarihi incele →1250–1517
Memlük Devleti
Memlükler, askerî eğitim ve hizmet sisteminden yükselen komutanların Mısır’da 1250 yılında kurdukları sultanlıktır. Eyyûbî iktidarının son döneminde belirleyici güç hâline gelen bu askerî çevreler, kendilerine özgü yönetim ve asker yetiştirme mekanizmaları geliştirdi. Devletin ilk evresi Bahrî…
Merkez: KahireAyrıntılı tarihi incele →yaklaşık 1299–1922; hilafet makamı 1924’e kadar
Osmanlı İmparatorluğu ve Hilafet
Osmanlılar, on üçüncü yüzyılın sonlarında Kuzeybatı Anadolu’daki bir sınır beyliği olarak yükseldi. Osman Bey ve Orhan Bey dönemlerinde Bursa’nın alınması, teşkilatın gelişmesi ve Balkanlar’a geçiş, küçük bir beylikten bölgesel bir devlete dönüşümü hızlandırdı. Başlangıç yılı olarak…
Merkez: Bursa, Edirne, İstanbulAyrıntılı tarihi incele →Aramanıza uygun devlet bulunamadı.