Dört Halife Dönemi
Raşid halifeler
1. Hz. Peygamber’in vefatı ve ilk halife
632 yılında Hz. Muhammed’in vefatı üzerine Müslüman toplum, dinî önderlikten farklı olarak siyasî idarenin nasıl sürdürüleceği sorunuyla karşılaştı. Sakīfe toplantısının ardından Ebû Bekir halife seçildi. Bu seçim etrafındaki tarihî değerlendirmeler İslam mezheplerinde aynı değildir; Sünnî ve Şiî geleneklerin meşruiyet yorumları ayrı ayrı ele alınmalıdır. Ebû Bekir döneminde Arabistan’daki bazı kabilelerin Medine otoritesinden ayrılması ve zekât yükümlülüğüne karşı çıkmasıyla başlayan Ridde hadiseleri, yeni yönetimin ilk büyük sınavı oldu.
2. Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer dönemindeki değişimler
Ebû Bekir’in 634 yılında vefatıyla Ömer halife oldu ve 644 yılına kadar görev yaptı. Bu dönemde Bizans ve Sâsânî topraklarına yönelik fetihler sonucunda Suriye, Filistin, Mısır ve Irak’ta yeni idarî düzenlemeler ortaya çıktı. Genişleyen toprakların yönetimi için divan uygulamaları, maliye, askerî garnizon şehirleri ve kadılık gibi kurumlar önem kazandı. Kûfe ve Basra gibi merkezler yalnızca askerî üs değil, sonraki yüzyıllarda İslami ilimlerin geliştiği şehirler hâline geldi.
3. Hz. Osman, mushaf çalışmaları ve ilk iç karışıklıklar
644 yılında halife olan Osman döneminde fetihlerin devam etmesine rağmen eyalet idaresi, akraba atamaları ve siyasal temsil konusunda eleştiriler yoğunlaştı. Kur’an nüshalarının kıraat ve yazım farklılıklarından doğabilecek ihtilafları sınırlamak üzere resmî mushaf çoğaltımıyla ilişkilendirilen çalışmalar bu dönemin önemli olaylarındandır. 656 yılında Osman’ın Medine’de öldürülmesi, İslam tarihindeki ilk büyük siyasî iç çatışma evresini başlattı.
4. Hz. Ali dönemi ve dönemin sona ermesi
Ali’nin 656 yılında halife olmasıyla Cemel Vakası ve Sıffîn Savaşı gibi çatışmalar yaşandı; hakem olayı ve Hâricî hareketinin doğuşu siyasî ve dinî düşünce tarihini etkiledi. Yönetim merkezinin Kûfe’ye taşınması bu dönüşümün simgelerindendi. Ali 661 yılında öldürüldü; aynı yıl Muâviye’nin halifelik otoritesini sağlamlaştırmasıyla Emevî devri başladı. Dört Halife dönemi, adalet ve istişare idealleri kadar siyasî anlaşmazlıkların farklı yorumlarıyla da araştırılır.
Önemli tarih ve olaylar
Ebû Bekir’in halife seçilmesi
Ömer’in halife olması
Osman’ın halife olması
Osman’ın öldürülmesi; Ali’nin halifeliği
Ali’nin öldürülmesi; Emevî dönemine geçiş