Endülüs Emevî Devleti
Endülüs emirliği ve halifeliği
1. Endülüs’te yeni bir siyasî merkez
Şam merkezli Emevî iktidarının yıkılmasının ardından hanedandan I. Abdurrahman, 756 yılında İber Yarımadası’nda Kurtuba merkezli bağımsız bir emirlik kurdu. Endülüs’te Müslüman varlığı 711’deki askerî fetihlerle başlamıştı; bu nedenle devletin kuruluş tarihi ile Müslümanların yarımadaya gelişi aynı olay değildir. Emirlik, Berberî, Arap, yerli Hristiyan ve Yahudi toplulukların yaşadığı çok katmanlı bir sosyal çevrede gelişti.
2. Kurtuba ve halifelik ilanı
III. Abdurrahman 929 yılında halife unvanını alarak Kurtuba Halifeliği’ni ilan etti. Böylece aynı çağda Bağdat Abbâsîleri ve Kuzey Afrika Fâtımîleriyle yarışan bir meşruiyet merkezi ortaya çıktı. Kurtuba, saray mimarisi, eğitim, zanaat ve şehir yaşamıyla dikkat çekti. Kurtuba Ulu Camii’nin genişlemeleri ve Medînetüzzehrâ saray şehri bu dönemin sanat ve siyasî temsil anlayışını yansıtır.
3. Bilim, kültür ve toplum
Endülüs’te astronomi, tıp, felsefe, dil çalışmaları ve edebiyat önemli gelenekler oluşturdu. Müslüman, Hristiyan ve Yahudi âlimlerin bir arada bulunduğu ortamlar vardı; ancak bu ilişkiler bütün dönemlerde eşit ve çatışmasız değildi. Yönetim kararları, vergi düzenleri, savaşlar ve dinî kimlikler toplumsal hayatı etkiledi. Endülüs düşünce ve sanatının Avrupa tarihindeki yeri, çeviri hareketleri ve çok dilli bilgi dolaşımı bakımından incelenir.
4. Fitne dönemi ve parçalanma
On birinci yüzyıl başlarında saray çevresindeki iktidar mücadeleleri ve askerî komutanların rekabeti yoğunlaştı. 1009’da başlayan iç savaş yılları 1031 yılında Kurtuba halifeliğinin kaldırılmasıyla sonuçlandı. Bölge, Tâife emirlikleri olarak bilinen bağımsız siyasî birimlere ayrıldı. Endülüs İslam tarihi 1031’de sona ermedi; Murâbıtlar, Muvahhidler ve Gırnata Emirliği gibi dönemlerle devam etti.
Önemli tarih ve olaylar
İber Yarımadası’na Müslüman girişinin başlaması
I. Abdurrahman’ın emirliği kurması
III. Abdurrahman’ın halife ilanı
İç savaşların başlaması
Halifeliğin sona ermesi