Memlük Devleti
Bahrî ve Burcî Memlük hanedanları
1. Köken ve devletin oluşumu
Memlükler, askerî eğitim ve hizmet sisteminden yükselen komutanların Mısır’da 1250 yılında kurdukları sultanlıktır. Eyyûbî iktidarının son döneminde belirleyici güç hâline gelen bu askerî çevreler, kendilerine özgü yönetim ve asker yetiştirme mekanizmaları geliştirdi. Devletin ilk evresi Bahrî Memlükler, sonraki evresi Burcî Memlükler olarak adlandırılır. Sultanların iktidarı, hanedan verasetinden çok askerî seçkinler arasındaki güç ilişkileriyle şekillendi.
2. Aynicâlût ve Moğollara karşı mücadele
1260 Aynicâlût Savaşı’nda Memlük kuvvetlerinin Moğol ordusunu yenmesi, Doğu Akdeniz siyasetinde önemli bir dönüm noktası kabul edilir. Sultan Baybars döneminde Suriye’deki nüfuz güçlendirildi ve Haçlı devletlerine karşı mücadele sürdürüldü. Bu dönemde Kahire, dinî meşruiyet ve siyasî idare açısından daha da önem kazandı; 1261 sonrasında Abbâsî soyundan halifeler Memlük himayesinde bulundu.
3. Kahire, ticaret ve kültür
Memlük sultanları büyük camiler, medreseler, türbeler ve vakıf eserleri yaptırdı. Kahire’nin mimari kimliğinin önemli bir bölümü bu dönemde şekillendi. Kızıldeniz ve Akdeniz ticaret yollarından sağlanan gelir, baharat ticareti ve liman bağlantıları ekonomide rol oynadı. Memlük döneminde hadis, fıkıh ve tarih yazıcılığı gelişti; birçok biyografi ve kronik eseri üretildi.
4. Osmanlılarla savaşlar ve 1517
On altıncı yüzyıl başında Osmanlı Devleti ile mücadele güçlendi. 1516 Mercidâbık ve 1517 Ridâniye savaşları, Memlük siyasî hâkimiyetinin sona ermesine yol açtı. Yavuz Sultan Selim’in Mısır’ı almasıyla Kahire Osmanlı yönetimine katıldı. Memlük seçkinlerinin ve idarî geleneklerinin bazı unsurları ise Osmanlı Mısırı’nda daha uzun süre etkisini korudu.
Önemli tarih ve olaylar
Memlük Devleti’nin ortaya çıkışı
Aynicâlût Savaşı
Kahire’de Abbâsî halifeliğinin başlaması
Mercidâbık Savaşı
Ridâniye ve Osmanlı hâkimiyeti