Eyyûbîler
Eyyûbî hanedanı
1. Selâhaddin Eyyûbî ve kuruluş
Eyyûbî hanedanı, Selâhaddin Eyyûbî’nin Mısır’da Fâtımî yönetimine son verdiği 1171 yılı ve müstakil güç olarak ortaya çıktığı 1174 çevresindeki gelişmelerle ilişkilendirilir. Bu nedenle kuruluş tarihi tek biçimde verilmez. Selâhaddin, Mısır ile Suriye arasında siyasî birliği güçlendirmeye çalışırken Haçlı devletleri ve yerel Müslüman yönetimlerle mücadele etti. Hanedanın farklı kollarının bölgesel iktidarları da tarihin önemli parçasıdır.
2. Hıttîn ve Kudüs’ün alınması
1187’deki Hıttîn Savaşı, Haçlı Kudüs Krallığı açısından ağır bir yenilgiye yol açtı. Aynı yıl Kudüs Eyyûbî denetimine geçti. Bu gelişme Avrupa’daki Üçüncü Haçlı Seferi’nin doğrudan arka planını oluşturdu. Selâhaddin’in savaş dışındaki diplomasisi, anlaşmaları ve farklı dinî topluluklarla ilişkileri de tarihî değerlendirmede önemlidir; yalnızca askerî zaferlerden ibaret bir biyografi yeterli olmaz.
3. Hanedan, şehirler ve kültür
Selâhaddin’in 1193’te vefatından sonra yönetim aile üyeleri arasında bölündü. Mısır, Şam, Halep ve diğer Eyyûbî merkezleri arasında ittifak ve rekabet dönemleri yaşandı. Medreseler, savunma yapıları ve vakıflar siyasî meşruiyet ile şehir yaşamını birleştirdi. Haçlı seferleri, ticaret, askerî teşkilat ve ulema çevreleri Eyyûbî tarihinin ayrı ayrı incelenmesi gereken boyutlarıdır.
4. Memlüklerin yükselişi
On üçüncü yüzyılda Mısır’daki askerî köle kökenli birliklerin siyasetteki etkisi arttı. 1250 yılında Mısır’daki Eyyûbî ana kolunun yerine Memlük yönetimi geçti. Ancak Suriye ve bazı yerel bölgelerde Eyyûbî aile kolları daha uzun süre varlıklarını korudu. Bu yüzden Eyyûbîlerin bütün siyasî varlığı tek tarihte ve tek coğrafyada bitti demek yanıltıcı olabilir.
Önemli tarih ve olaylar
Mısır’da Fâtımî yönetiminin sona ermesi
Selâhaddin’in bölgesel iktidarının güçlenmesi
Hıttîn ve Kudüs’ün alınması
Selâhaddin’in vefatı
Mısır’da Memlük yönetimi